Hoe een leven in transit tot vragen leidt
Albina Fetahaj werd geboren in België, drie weken nadat haar ouders als vluchtelingen uit Kosovo aankwamen. De eerste zes jaar van haar leven waren er geen papieren, geen vanzelfsprekende mobiliteit; reizen naar het buitenland was onmogelijk. “Pas toen ik zes was, kon ik voor het eerst naar Kosovo en mijn familie ontmoeten,” herinnert ze zich. Tegelijk werd pijnlijk duidelijk hoe ongelijkheid werkt: haar familieleden konden onmogelijk naar België komen. “Die ongelijkheid in paspoorten maakte me heel bewust: waarom bedienen grenzen eigenlijk zulke hiërarchieën?”
Voor Albina draait het niet alleen om persoonlijke ervaringen. Gedurende haar studies in politieke wetenschappen en Conflict & Development leerde ze: achter elk migratieverhaal schuilt een systeem. “Als kind van vluchtelingen sta je altijd in een bewijspositie. Je aanwezigheid wordt pas aanvaard als je voldoet aan het beeld van de ‘onschuldige vluchteling’. Maar wat als je niet bent gevlucht voor oorlog, maar voor armoede? Het systeem dwingt je continu je bestaan te verantwoorden.”
Hoe grenzen polarisatie organiseren
Het viel haar op: migranten én vluchtelingen moeten zich steeds opnieuw legitimeren. “Je aanwezigheid is voorwaardelijk. Wie hier blijft, blijft ‘de migrant’, zelfs als je hier geboren bent.” Deze categorisering creëert afstand – tussen ‘wij’ en ‘zij’, tussen thuis en hier, tussen toegelaten en uitgesloten. “Polarisatie zit verpakt in de wet, het beleid, de symbolen van controle: wie mag blijven, wie moet gaan, wie wordt gemist.”
Albina’s blik verscherpt als ze haar paspoorten vergelijkt. “Een Belgisch paspoort opent 133 landen, een Kosovaars amper een handvol.” Ze duikt in de paspoortindex en ziet: “Mobiliteit is wereldwijd een klasse en ras-gebaseerde hiërarchie. Dat is geen toeval, maar nalatenschap van kolonialisme—en vandaag gebruikt als instrument om goedkope arbeid en ongelijkheid in stand te houden.”
Verbinding als tegengif tegen muren
Tegenover de isolatie en de polarisatie die grenzen veroorzaken, zet Albina hoopvolle verhalen van verbondenheid. “De diaspora, familiegesprekken, solidariteit met Palestina—al die struggles zijn verbonden.” Ze beschrijft hoe mensen zonder papieren samenkomen in protest: “Zodra je uit je categorie stapt en het collectieve verhaal omarmt, wordt je aanwezigheid politiek. Wij zijn hier omdat jullie daar waren: migratie is ook verzet.”
Albina geeft toe dat verbondenheid moeilijk is wanneer systemen mensen klein houden. “Als migrant leg je je trauma’s bloot, je aanwezigheid staat nooit écht vast. Maar je kunt je eigen kracht ontdekken als je inziet dat grenzen en muren niet natuurlijk zijn, maar door mensen gemaakt—en dus door mensen af te breken.”
Van polarisatie naar mobilisering: samen nieuwe werelden bouwen
Literair en activistisch richt Albina zich niet alleen op analyse, maar op perspectiefwisseling. Ze pleit voor educatie als kern: “Beleid reproduceert ongelijkheid, maar educatie biedt tools om heersende structuren ter discussie te stellen.” Haar boek ‘Grenskolonialisme’ nodigt lezers uit om niet alleen het ‘geweld’ van grenzen te zien, maar ook hun eigen rol als ‘grenswachter of bruggenbouwer’: “Iedereen maakt deel uit van het systeem, bewust of onbewust. Maar net daarom kunnen we samen een andere wereld maken.”
Ze ziet kracht bij jongeren: “Ze zijn voortrekkers, verbinden struggles en denken voorbij de muren die hun toekomst beperken. Ieder protest, iedere gezamenlijke actie is een bouwsteen voor een andere ordening. Polarisatie mag ons niet stoppen—mobilisering geeft hoop.”
De toekomst van verbondenheid zonder grenzen
Terwijl Albina waarschuwt dat het idee van een wereld zonder grenzen nu absurd lijkt, gelooft ze dat verandering mogelijk is: “Grenzen zijn jong, systemen zijn gevallen door verzet van onderuit. De toekomst ligt open—onze taak is haar vormgeven, voorbij het paradigma van muren en exclusie.”
Haar literaire en persoonlijke zoektocht eindigt daarom niet in fatalisme, maar in uitnodiging tot gezamenlijke reflectie en actie: “Wie nadenkt over grenzen denkt automatisch over verbinding. In mijn verhaal, in onze verhalen, zit het potentieel om muren te breken en plekken te bouwen waar iedereen mag blijven, bewegen en thuis zijn.”
Wil jij verder denken over grenzen, identiteit en het nalatenschap van kolonialisme? Lees dan zeker het boek “Grenskolonialisme” van Albina Fetahaj
Leave a Reply