Beleidsmakers 2.0

Sofagesprek met Joseph El Bacha over jongeren, polarisatie, muziek en maatschappij

Joseph El Bacha is criminoloog, voormalig politie-inspecteur, communicatie-expert én muzikant. Vanuit zijn roots, ervaringen op het terrein en scherpe maatschappelijke blik, bouwt hij bruggen tussen werelden die vaak lijnrecht tegenover elkaar staan. In dit intens maar hoopvol gesprek deelt hij zijn inzichten over jongeren, polarisatie, fake news, en de verbindende kracht van muziek.

“Van jeugdwerker tot politieagent — omdat ik het systeem van binnenuit wilde begrijpen”

“Ik ben opgegroeid in België met Libanese roots. Van jongs af aan voelde ik de nood om maatschappelijke systemen te begrijpen, zeker als ik zag hoe jongeren vaak botsen met politie en gezag. Ik ben criminoloog van opleiding, maar begon op straat als jeugdwerker, vooral rond radicalisering. Toen besloot ik: ik wil de andere kant van het systeem leren kennen. Zo ben ik bij de politie beland — niet gemakkelijk, maar wel noodzakelijk.”

Hij wilde geen pion, maar een brugfiguur zijn. “Iemand die het systeem kent, maar tegelijk de leefwereld van jongeren begrijpt. Ik heb geprobeerd om mijn ervaring als jeugdwerker te integreren in de politiecontext. Dat was niet evident, maar het heeft me gevormd.”

Polarisatie als spiegel van een verdeelde samenleving

Als voormalige communicatie-expert bij het federaal parket kwam Joseph dagelijks in aanraking met maatschappelijke spanningen. “We leven in een prachtige, diverse samenleving, zeker in steden als Antwerpen. Maar tegelijk zijn we ook nog nooit zo verdeeld geweest.”

Hij noemt sociale media een belangrijke factor. “Alles gaat sneller, wordt korter, scherper, emotioneler. Mensen worden beïnvloed door algoritmes, leven in bubbels, en zien alleen nog hun eigen gelijk. De nuance verdwijnt.”

Toch is polarisatie niet per definitie slecht, vindt hij. “Op korte termijn zorgt het voor conflict, maar op lange termijn dwingt het verandering af. Kijk naar George Floyd: jongeren kwamen op straat, eisten vernieuwing. Dat is nodig. Polarisatie is ongemakkelijk, maar het zet iets in beweging.”

Jongeren willen niet alleen gehoord worden — ze willen meepraten

Joseph ziet dagelijks hoe jongeren zich uitgesloten of onbegrepen voelen. “Zeker in grootstedelijke contexten kampen jongeren met frustraties. Er is weinig publieke ruimte. Jongeren groeperen zich, mensen bellen de politie, er ontstaat onveiligheidsgevoel. Dat leidt tot confrontaties.”

Maar jongeren zijn geen probleemgroep — ze zijn een spiegel. “We moeten stoppen met spreken over jongeren, en mét hen spreken. Geef hen een podium. Toon hen dat het oké is om te twijfelen, om nog geen mening te hebben. Polarisatie voedt extremen, maar in het midden zit de massa die we moeten versterken.”

Rolmodellen zijn daarbij cruciaal. “Jongeren hebben mensen nodig die op hen lijken, die tonen: het kán. Niet de snelle geldzoekers of TikTok-sterren, maar mensen die hard werken, waarden uitdragen, en bijdragen aan de samenleving. En ja, die rolmodellen zijn er nog veel te weinig — zeker in het onderwijs, de politiek of de politie.”

We moeten jongeren wapenen tegen oppervlakkigheid

Joseph is kritisch over de invloed van sociale media. “Jongeren worden overspoeld met prikkels. Hun aandachtsspanne is verkort, ze denken snel een waarheid te hebben gevonden. Fake news verspreidt zich razendsnel. De algoritmes duwen hen in echo-kamers.”

De psychologische gevolgen zijn ernstig. “We zien meer eenzaamheid, depressie, zelfs suïcidegedachten bij jongeren. Ze scrollen gemakkelijk tot acht uur per dag op hun telefoon en krijgen om de haverklap notificaties. En ondertussen raken ze het vermogen kwijt om een boek te lezen, een diepgaand gesprek te voeren.”

Zijn oproep is helder: “Onderwijs en jeugdwerk moeten jongeren leren hoe algoritmes werken, hoe ze bronnen checken, hoe ze kritisch leren denken. Niet vanuit belerend vingertje, maar door jongeren zelf te activeren.”

Chaos is een ladder. In conflict zit groeikans.

Als trainer in crisiscommunicatie gelooft Joseph dat conflicten ook kansen zijn. “Als mensen sterk gepolariseerd zijn, moet je net op dat moment proberen om een ander perspectief aan te reiken. Niet om hen meteen te overtuigen, maar om hun denkruimte te vergroten.”

“Wij zitten allemaal in bubbels. Onze vrienden, ons mediagebruik, onze feed — alles bevestigt onze overtuiging. Daarom zeg ik: ga eens praten met iemand die je niet begrijpt. Luister langer dan tien seconden. Klik verder dan de titel. Zoek nuance.”

Muziek als brug naar het hart

Naast zijn maatschappelijke engagement is Joseph ook actief als muzikant en DJ. Met zijn band Bacha & the Band treedt hij op tijdens trouwfeesten, bedrijfsevents en festivals, waaronder het iconische Tomorrowland. De band bestaat uit getalenteerde muzikanten met roots in België, Congo, Libanon en Spanje, wat niet alleen zorgt voor een unieke muzikale mix, maar ook voor een zichtbare diverse en inclusieve uitstraling op het podium.

Hij noemt het een vorm van activisme. “Wanneer wij als diverse band Arabische geïnspireerde muziek spelen voor een publiek dat dit niet gewoon is, krijgen ze op een positieve manier die muzikale cultuur mee. Dat is zo veel waard. Mensen krijgen een ander beeld van hoe migratie en inclusie er uit kan zien. Niet alleen volwassenen, maar ook jongeren zien dat het mogelijk is. Dat je mag bestaan, op je eigen mooie manier. “

Met Bacha & The Band investeert hij bovendien een deel van de opbrengsten in jongeren, via initiatieven zoals muziek-, fotografie- en danslessen.

Wees trouw aan je waarden. En blijf kritisch!

Op het einde van het gesprek vragen we hem wat hij zou zeggen tegen jongeren die zoeken naar hun plek in deze complexe wereld.

“Het is moeilijk om jong te zijn vandaag. Dat mogen we erkennen. Maar er zijn rolmodellen. Zoek ze. Omring je met mensen die het goede met je voor hebben. Denk na. Hou vast aan je waarden. Het leven is meer dan snel succes. Kies voor diepgang, voor verbinding, voor zingeving.”

En tegen beleidsmakers? “Stop met polariseren. Ga voor verbinding. Dat is moeilijker, maar zoveel waardevoller. Er zijn meer bondgenoten dan je denkt.”